Tram 28 ratelt elke 20 minuten langs het raam van mijn appartement in Graça. Het vrolijke gele rijtuig zit dan propvol toeristen die allemaal de beroemdste activiteit van Lissabon willen meemaken. Ik zal niet ontkennen dat het een memorabel ritje is wanneer de kleine tram door de populaire wijken Alfama, Baixa, Estrela en mijn eigen Graça rammelt.

Toen ik hier 25 jaar geleden voor het eerst als toerist kwam, maakte ik de rit met veel plezier en enthousiasme. Ik begrijp dus heel goed wat de aantrekkingskracht was en nog steeds is: de beroemde bezienswaardigheden, het interieur van gepolijst hout, de koperen knoppen en het vrolijke gele lakwerk. In elke andere stad zouden deze trams in een museum staan, maar in Lissabon vormen ze een wezenlijk onderdeel van het openbaarvervoernetwerk. Helaas is het mijn enige optie voor openbaar vervoer vanaf mijn appartement.

Deze historische trams zijn nog steeds in gebruik omdat de route van lijn 28 totaal ongeschikt is voor moderne trams (zoals die op lijn 15E naar Belém). Dit komt door de vele scherpe bochten, smalle straatjes en steile hellingen. Naast de heuvels en bochten volgt de 28 een prachtige route langs veel historische bezienswaardigheden van Lissabon, zoals de Sé-kathedraal, het uitkijkpunt Portas do Sol, de Assembleia da República en de Basílica da Estrela.

Omdat ik al vijf jaar in de wijk Graça woon en de tram bijna dagelijks gebruik, is deze gids gebaseerd op mijn eigen ervaringen als zowel bewoner als bezoeker; ik neem mijn neefjes en nichtjes namelijk regelmatig mee voor de echte toeristische ervaring. Ik vertel je alles over de tarieven, geef tips om het meeste uit je rit te halen en bespreek de belangrijkste bezienswaardigheden op de route.

De klassieke foto van Lissabon van tram 28 die langs de Sé-kathedraal rijdt.

Voordat ik dieper inga op alle details van de tram, de route en de bezienswaardigheden, vind je hier alvast wat praktische informatie om je eerste vragen te beantwoorden:

Ticketprijs aan boord: € 3,30
Goedkoopste tarief: Zapping, € 1,72 (dit wordt later uitgebreid uitgelegd)
Bankpas: je kunt contactloos betalen bij de kaartlezer. (Ik zou voor de zekerheid wel altijd wat contant geld meenemen als back-up.)

Dienstregeling: elke 10 minuten (van 08:00 tot 19:00 uur), met een minder frequente dienst tot 22:30 uur in het weekend en 23:30 uur op doordeweekse dagen. In de praktijk is de dienstregeling halverwege de route onvoorspelbaar, omdat er in de wijk Alfama altijd wel verkeer is of een auto die de rails blokkeert. Hierdoor lopen veel trams vertraging op. Ik heb zelf wel eens 40 minuten op een tram gewacht, waarna er plotseling drie tegelijk kwamen aanrijden.

Mooiste traject: van Graça naar Praça Luís de Camões. Beide punten liggen boven op een heuvel, dus als je bij een van deze haltes uitstapt, loop je altijd naar beneden.
Beste tijd voor een ritje: tussen 07:00 en 08:00 uur, of na 19:00 uur. Simpel gezegd: de tram zit de hele dag, elke dag, stampvol.

De route van tram 28: Martim Moniz - Intendente - Graça - Portas do Sol (Alfama) - Sé-kathedraal - Rua da Conceição (Baixa) - Praça Luís de Camões (Chiado) - São Bento - Estrela - Prazeres (Campo de Ourique)

Op de interactieve kaart die ik heb gemaakt, zie je de tramroute en de belangrijkste toeristische bezienswaardigheden.

Legenda: 1) Basílica da Estrela 2) Assembleia da República 3) Praça Luís de Camões 4) Rua Augusta 5) Praça do Comércio 6) Igreja de Santo António 7) Sé de Lisboa 8) Portas do Sol 9) Mosteiro de São Vicente 10) Graça 11) Castelo de São Jorge

Uit mijn ervaring blijkt dat het drukste gedeelte tussen Praça Luís de Camões en Martim Moniz ligt. Opvallend is dat de trams in westelijke richting altijd voller zitten met toeristen, omdat ze graag opstappen bij het startpunt van de route bij Martim Moniz. De rijen kunnen daar erg lang zijn, met wachttijden van meer dan 30 minuten om in te stappen.

Let op: De tram stopt niet voor de deur van het kasteel. Vanaf de tramhalte Portas do Sol is het een pittige wandeling omhoog naar de ingang van het kasteel. Het dichtstbijzijnde openbaar vervoer naar het kasteel is buslijn 737, die vertrekt vanaf Praça da Figueira.

Op weg door São Bento; dit is de plek waar de E28 eindelijk wat vaart maakt na de smalle straatjes van Alfama.

Een ritje met tram 28 is een van de hoogtepunten van Lissabon, maar door de populariteit heeft de lijn vaak te maken met overtoerisme. Hier zijn een paar simpele tips die ik altijd aan vrienden en familie geef, zodat ze het maximale uit de ervaring kunnen halen:

• Pak de tram vroeg (of juist laat) op de dag om de drukte rond het middaguur te vermijden.
• Neem het rustigere westelijke gedeelte van Praça Luís de Camões naar Campo de Ourique voor een grotere kans op een zitplaats.
• Wees altijd alert op zakkenrollers (zie het gedeelte verderop).
• Koop 'Zapping'-tegoed of een 24-uurskaart voor het openbaar vervoer bij een willekeurig metrostation. Dit bespaart je het gedoe van een kaartje kopen in de tram en is ook nog eens veel voordeliger.
• Blijf de hele route zitten, want er is onderweg ontzettend veel te zien.
• Als je moet staan, houd je dan goed vast, want de tram kan erg abrupt remmen!

Tip: Wil je gewoon een ritje maken in een traditionele tram en maakt de route je niet zoveel uit? Kies dan voor de E24, die Praça Luís de Camões verbindt met Campolide. Bij deze tram zijn er nooit wachtrijen en er zijn altijd zitplaatsen beschikbaar. Klik hier voor een gids voor de E24-tram.

De wachtrij voor de tram bij Martim Moniz om 11:00 uur 's ochtends, op een woensdag in juli waarvan ik dacht dat die rustig zou zijn. Deze rij is nog langer wanneer er een cruiseschip aanmeert.

De route van tram 28 wordt aangeduid als de E28, waarbij de "E" staat voor Elétrico (Portugees voor tram).

Een los kaartje dat je in de tram koopt, kost € 3,30.

Kaartjes koop je met contant geld bij de chauffeur. Als alternatief kun je, als je een bankpas gebruikt (alleen Visa of Mastercard), betalen bij de kaartlezer bij de ingang. De kaartlezer accepteert alleen bankpassen (of mobiele telefoons met NFC-technologie), terwijl de chauffeur alleen contant geld accepteert en geen passen. Met de kaartlezer kun je tickets kopen voor maximaal 10 personen in je groep.

Een enkele reis is handig als je maar een deel van de route aflegt, maar als je van plan bent om naar het eindpunt in Prazeres en weer terug te reizen, heb je twee kaartjes nodig, wat neerkomt op € 6,60. Lissabon heeft een van de goedkoopste openbaarvervoersystemen van Europa en er zijn veel voordeligere manieren om met tram 28 te reizen.

Als je van plan bent om op één dag veel bezienswaardigheden te bekijken, raad ik de 24-uurskaart voor onbeperkt openbaar vervoer aan, die € 7,25 kost. Het nadeel van dit ticket is dat je het niet in de tram kunt kopen; je moet het aanschaffen op een metrostation. Deze 24-uurskaart is een fantastische deal voor bezoekers, omdat hij ook geldig is voor de Elevador de Santa Justa (€ 6,20 retour), de kabeltreintjes (€ 4,30 per enkele reis) en alle tramlijnen (€ 3,30 per rit).

Zelf betaal ik altijd voor het openbaar vervoer met "Zapping". Hierbij zet je vooraf saldo op een Navegante-kaart, die je kunt gebruiken in het hele openbaar vervoer in de regio Lissabon. Het Zapping-tarief is veel goedkoper: een ritje met de tram kost dan slechts € 1,72. Als je een paar dagen in Lissabon bent, raad ik je aan een Navegante-kaart te nemen met € 15 saldo, die je overal kunt gebruiken, ook voor de trein naar Sintra en de veerboten.

Persoonlijke tip: wanneer er vrienden naar Lissabon komen, geef ik ze een Navegante-kaart met € 15 Zapping-tegoed. Zo hoeven ze niet te stressen over het kopen van kaartjes in de tram of over genoeg contant geld op zak hebben.

De tram bij de halte Portas do Sol, een van de mooiste uitkijkpunten van Lissabon.

Een van de slimste dingen die je tijdens je eerste een of twee dagen kunt doen, terwijl je nog je draai moet vinden, is een tour in een kleine groep boeken. Een goede gids doet in een paar uur waar je in je eentje dagen mee bezig bent: welke uitzichtpunten de klim waard zijn, waar je een echt goed restaurant vindt en hoe je wegwijs wordt in de wirwar van heuvels en wijken van de stad.

Ik werk al zeven jaar samen met GetYourGuide en heb zelf verschillende van hun tours in Lissabon gedaan. Dit zijn de tours die ik mijn vrienden met een gerust hart zou aanraden:

De links hierboven zijn affiliate-links en ik verdien een kleine commissie als je via deze links boekt. Ik waardeer dit enorm, want het helpt me om deze website in de lucht te houden.

Het maakt me verdrietig, maar ik moet echt een stukje wijden aan de behendige zakkenrollers die de toeristische wijken en de tramroutes onveilig maken. Deze zakkenrollers zijn behendige opportunisten die het alleen gemunt hebben op toeristen die hun gezonde verstand niet gebruiken of simpelweg onvoorzichtig zijn.

Wanneer je in een overvolle tram staat, moet je nooit waardevolle spullen in je achterzak bewaren en kun je rugzakken en tassen het beste op je buik dragen. Zakkenrollers richten zich meestal op de drukste trams en op mensen die dicht bij de uitgang staan. Hun favoriete tactiek is om toe te slaan op het moment dat mensen in- of uitstappen, waarbij ze het gedrang van de menigte als dekking gebruiken. De zakkenrollers kunnen zowel mannen als vrouwen zijn, dragen meestal kleding waarmee ze volledig in de massa opgaan en werken vaak in groepjes van twee of drie.

Dit alles moet je er zeker niet van weerhouden om de tram te nemen, maar zie het als een aanmoediging om hetzelfde gezonde verstand te gebruiken als je thuis zou doen.

Ik zag deze ‘tramsurfer' achter op de tram hangen terwijl hij door Baixa zoeft.

Tram 28 rijdt door veel van de interessantste wijken van Lissabon. In dit gedeelte beschrijf ik wat volgens mij de mooiste bezienswaardigheden voor bezoekers zijn langs deze route.
Basílica da Estrela (halte Estrela): Het meest opvallende religieuze gebouw van Lissabon, gebouwd om een gelofte in te lossen die koningin Maria in 1760 aflegde in de hoop op een mannelijke erfgenaam. Deze neoklassieke basiliek domineert de skyline van westelijk Lissabon, met een enorme koepel die geflankeerd wordt door twee klokkentorens. Het grootse gebaar bracht koningin Maria echter geen geluk, want haar zoon, prins José, stierf op 27-jarige leeftijd aan de pokken, twee jaar voordat de basiliek voltooid was. Een bezoek omvat toegang tot het dak voor het uitzicht en een smalle loopbrug binnen in de hogere delen van de koepel.

De tram voor de Basílica da Estrela

Portas do Sol is een levendig plein dat is gebouwd op de plek waar vroeger de oostelijke stadspoort stond, vandaar ook de naam: Poort van de Zon. Het is de enige echt open plek in Alfama, met een weids uitzicht de heuvel af naar de kade en de cruiseterminal waar de enorme schepen aanleggen.

Er heerst hier altijd een levendige toeristische drukte. Overal worden foto's gemaakt, mensen genieten van een pastel de nata van Manteigaria en vanaf de Piña Colada-bar hoor je het gelach overwaaien. Mijn vrouw daarentegen kan zich er als Portugese juist behoorlijk aan ergeren: de drukte, de constante stroom tuktuk-chauffeurs die je een tour proberen aan te smeren en de veel te hoge prijzen bij de kiosk. Toch blijft ze altijd even staan voor een selfie bij het uitkijkpunt. Dit is de beste plek om je ontdekkingstocht door Alfama te beginnen, en mijn tip is om de trappen van de Rua Norberto de Araújo naar beneden te nemen.

Graça: Mijn eigen buurt, die aanvoelt als een Portugees dorpje midden in de stad. De hoofdstraat weerspiegelt deze mix: hippe eettentjes zitten er pal naast traditionele koffietentjes waar mijn schoonmoeder uren zou kletsen. Omdat het de hoogste plek van de stad is, vind je in deze wijk een paar van de mooiste uitzichtpunten van Lissabon.

De Miradouro da Senhora do Monte is het hoogste punt van het centrum van Lissabon

São Bento: De plek waar het Portugese parlement zetelt, gevestigd in de indrukwekkende Assembleia da República. Dit is nog zo'n ondergewaardeerde en weinig bezochte wijk van Lissabon die zeker een uitstapje buiten de gebaande toeristische paden waard is.

De Assembleia da República in São Bento

Praça Luís de Camões: Het belangrijkste plein van Bairro Alto, een bruisende plek waar altijd wel wat te beleven valt. De smalle straatjes van Bairro Alto komen 's avonds tot leven met hippe bars en trendy ontmoetingsplekken, en in het weekend verspreidt de gezelligheid zich tot op straat.

Het Praça Luís de Camões

Rua da Conceição: De tramhalte aan de zuidkant van de wijk Baixa, vlak bij de autovrije Rua Augusta en het Praça do Comércio, het mooiste plein van Lissabon.

Sé Cathedral: Tramhalte bij de eeuwenoude kathedraal (Sé) en de Sint-Antoniuskerk. Sint-Antonius is de patroonheilige van Lissabon (net als van geliefden en verloren zaken), en de Igreja de Santo António is gebouwd op zijn geboorteplek.

Intendente: Een multicultureel en divers deel van de stad. Sommige bezoekers zullen de diversiteit omarmen, terwijl anderen het misschien een beetje armoedig vinden, met wat louche figuren.

Uit ervaring weet ik dat veel vrienden en familieleden graag in een van die traditionele gele trams willen zitten, maar als ik het er met ze over heb, blijkt de route ze eigenlijk niet zo heel veel uit te maken. Als jij ook in die categorie valt, raad ik je aan om de veel rustigere maar net zo interessante E24-tram te nemen. Er staat nooit een rij om in te stappen en er zijn vaak genoeg zitplaatsen voor de hele rit. De tram vertrekt vanaf het Praça Luís de Camões en rijdt naar het noorden richting Campolide, dwars door Bairro Alto en Príncipe Real.

Als je in Campolide bent, ga dan naar de bovenste verdieping van winkelcentrum Amoreiras voor het Amoreiras 360-uitzichtpunt (€ 5), met een van de mooiste uitzichten over Lissabon.

De E12 is een kortere route van Martim Moniz naar Praça Luís de Camões. Deze volgt grotendeels het traject van de E28 door Alfama en Baixa, maar slaat de wijken Intendente en Graça over. De tram vertrekt vanaf dezelfde plek als de E28 bij Martim Moniz en er staat vaak geen lange rij, omdat de meeste toeristen niet weten waar deze naartoe rijdt. Mocht er een lange rij staan voor de E28 en de E12 komt eraan, dan raad ik je aan om in te stappen.

Tram 28 is een essentieel onderdeel van het openbaarvervoernetwerk van Lissabon en de enige echte vorm van openbaar vervoer die door de wijken Graça en Alfama rijdt. Dit belang zie je duidelijk terug in de frequentie en de bedrijfstijden van de dienst.

De trams vertrekken al vroeg in de ochtend (06:00 uur) en rijden door tot laat in de avond (23:30 uur op werkdagen, 22:30 uur in het weekend), met tussen 09:00 en 18:00 uur minstens zeven ritten per uur. Kijk voor de meest actuele dienstregeling op de website van Carris via:
www.carris.pt/en/travel/carreiras/28e/

Bij alle grote tramhaltes staan digitale informatieborden die de actuele vertrektijden tonen. Vanwege de regelmatige vertragingen heb je veel meer aan deze schermen dan aan de gedrukte dienstregelingen.

De trams lopen in Alfama vaak vertraging op door het drukke verkeer of foutgeparkeerde auto's die de route blokkeren. Het is dan ook niet ongebruikelijk dat je eerst 20 minuten op een tram staat te wachten, om er vervolgens drie achter elkaar langs te zien komen.

Ik woon in de wijk Graça in Lissabon en tram 28 is mijn belangrijkste verbinding met het openbaar vervoer, aangezien er hier geen metro in de buurt is en er maar weinig bussen rijden. De 28 rammelt langs het raam van mijn appartement, maar ik heb er een haat-liefdeverhouding mee, mede door de enorme druk van het toerisme. Ik krijg ook het perspectief van een local mee via mijn schoonmoeder. Zij komt vaak bij ons op bezoek met de tram, omdat ze als gepensioneerde een gratis OV-pas heeft.

Het is heerlijk om in oktober of november vroeg in de ochtend met de 28 te reizen, bijvoorbeeld als ik naar de andere kant van de stad ga om vrienden te bezoeken in de buurt van Estrela. In die maanden kan ik tenminste zitten, is er niet te veel verkeer in Alfama en is er niets mooiers dan de bezienswaardigheden rammelend aan je voorbij te zien trekken. Voor andere plekken in de stad is de route niet echt handig, omdat de tram niet aansluit op de metro. Daarom doe ik wat veel jonge mensen doen: ik bestel een Uber of Bolt.

Het trieste is dat ik er van mei tot en met september niet eens over peins om de tram als vervoermiddel te gebruiken. Ik weet dat ik dan al moeite zal hebben om in te stappen, laat staan dat ik een zitplaats kan vinden. Dat betekent dat ik ofwel een kwartier de heuvel af loop naar metrostation Martim Moniz, of dat ik toch weer een Uber pak.

Voor mijn schoonmoeder is de ervaring nog veel vervelender. De 28 is het enige openbaar vervoer dat de heuvel op naar Graça gaat, en ze heeft wel eens meer dan 40 minuten bij de beginhalte op Martim Moniz staan wachten. De paar keer dat ze mijn jonge nichtjes (van 3 en 5 jaar oud) bij zich had, liet de trambestuurder haar een groot deel van de wachtrij overslaan. Ze voelde zich echter behoorlijk opgelaten door de afkeurende blikken van de wachtenden, die voornamelijk uit toeristen bestonden.

Dus hoewel ik tram 28 prachtig vind om te zien en blij ben dat het hét icoon van Lissabon is, vermijd ik de lijn simpelweg als lokaal vervoermiddel. Dat gaat zelfs zo ver dat mijn vrouw en ik allebei geen onbeperkt abonnement voor bewoners hebben. We vertrouwen vooral op Uber of Bolt, met alle gevolgen voor de verkeersdrukte en de vervuiling van dien.

De kleine gele Remodelado-trams stammen uit de jaren 30 en ademen traditionele charme, van de originele wijzerplaten en hendels tot de ongemakkelijke gepolijste houten bankjes.

Deze trams worden Remodelado (gerenoveerd) genoemd omdat ze in de jaren 90 zijn gemoderniseerd met verbeterde remmen en elektrische systemen.